Osy w ziemi – jak się ich pozbyć i czy są groźne?

Osy w ziemi najczęściej należą do osy dachowej lub pospolitej. Nie rozkopuj gniazda ani nie używaj kosiarki w jego pobliżu, ponieważ naruszenie kolonii może wywołać masowy atak. Sprawdź, jak rozpoznać zagrożenie i kiedy bezpieczniej zlecić likwidację gniazda.

Jak rozpoznać gniazdo os w ziemi?

Najbardziej charakterystycznym sygnałem jest stały ruch owadów przy jednym otworze w trawniku, rabacie albo pod korzeniami. Osy wlatują do środka i po chwili wylatują, często z materiałem lub pokarmem dla larw. Wejście ma zwykle kilka centymetrów średnicy, a roślinność wokół niego może być przerzedzona.

Kolonia często wykorzystuje opuszczoną norę myszy, nornicy lub kreta. Osa dachowa (Paravespula germanica) preferuje właśnie takie zagłębienia, a także szczeliny pod kamieniami i korzeniami drzew. Podziemne gniazdo nie musi być widoczne z powierzchni – późnym latem może mieć nawet 30 × 70 cm i mieścić kilka tysięcy osobników.

Wewnątrz znajduje się papierowa konstrukcja z włókien drewna, kory i roślin połączonych śliną. Nie jest to zwykła jama w glebie. Ukryte plastry oraz komory rozwijają się stopniowo, gdy robotnice przejmują opiekę nad potomstwem.

Nie zbliżaj się do otworu na mniej niż 2–3 metry, zwłaszcza gdy pracuje kosiarka, podkaszarka albo glebogryzarka.

Które gatunki zakładają gniazda pod ziemią?

Najczęściej spotyka się tam osę dachową oraz osę pospolitą (Paravespula vulgaris). Ta druga buduje także kolonie w ścianach, ociepleniu, garażach i otworach wentylacyjnych, a jej gniazdo może osiągać około 30 cm średnicy. Osa saksońska (Dolichovespula saxonica) wybiera przeważnie strychy, okapy i przewody wentylacyjne, tworząc gniazdo kaliptodomiczne – otoczone wielowarstwową osłoną.

Nie każde gniazdo w ogrodzie należy jednak do tego samego gatunku. Klecanka rdzaworożna (Polistes gallicus) buduje nagie, gimnodomiczne plastry, a osa średnia (Dolichovespula media) zakłada gniazda nad ziemią, między innymi w żywopłotach i na konarach. Szerszeń (Vespa crabro) częściej zajmuje dziuple, strychy i puste ule, lecz może również wykorzystać szczelinę budynku.

Czy osy ziemne są groźne?

Tak, szczególnie wtedy, gdy ktoś nadepnie na gniazdo albo naruszy jego wejście. W drugiej połowie lata kolonia jest największa, a ograniczona ilość naturalnego pokarmu zwiększa zainteresowanie owocami, słodkimi napojami i odpadkami. Osa może żądlić wielokrotnie, ponieważ nie traci żądła po ataku.

U większości osób użądlenie powoduje ból, zaczerwienienie i miejscowy obrzęk. U osoby uczulonej jad może wywołać duszność, obrzęk twarzy lub wstrząs anafilaktyczny. Po pojawieniu się takich objawów trzeba natychmiast wezwać pomoc medyczną. Szczególnej ostrożności wymagają dzieci, osoby starsze i domownicy o ograniczonej sprawności ruchowej.

Owady przenoszą się w stronę miejsc z łatwym dostępem do pokarmu. Otwarte kosze, dojrzałe owoce, mięso z grilla oraz słodkie napoje przyciągają je na taras i do strefy wypoczynku. Zamykaj odpady w szczelnych pojemnikach, a jedzenie trzymaj pod przykryciem.

Jak pozbyć się os z ziemi?

Najpierw odgrodź miejsce i uprzedź domowników. Nie kop, nie zalewaj otworu i nie próbuj go zatykać w ciągu dnia. Aktywność kolonii jest wtedy wysoka, a osy mogą wydostać się innym korytarzem.

Samodzielne użycie preparatu ma sens wyłącznie przy małej kolonii, łatwym dostępie i zachowaniu pełnej ochrony. Potrzebne są długie, grube ubrania, rękawice, osłona twarzy oraz zamknięte obuwie. Nie stosuj perfum i nie wykonuj gwałtownych ruchów.

Gaśnica na osy pozwala aplikować środek z odległości do 5 metrów, lecz zawsze należy przestrzegać etykiety konkretnego produktu. Preparat kieruje się w stronę otworu, a nie przypadkowo na całą rabatę. Strong Miotacz zawiera cypermetrynę, tetrametrynę i geraniol, a jego deklarowany zasięg wynosi do 3 metrów – środek kontaktowy wymaga szczególnej ostrożności przy roślinach, zwierzętach i wodzie.

Zalewanie gniazda wrzątkiem bywa opisywane jako metoda domowa, ale wymaga bliskiego podejścia i może poparzyć użytkownika lub uszkodzić korzenie. Nie daje też pewności dotarcia do wszystkich komór. Z tego powodu przy większej kolonii, gnieździe pod fundamentem albo podejrzeniu obecności szerszeni lepiej zrezygnować z eksperymentów.

Domowe sposoby na osy

Mięta, lawenda, tymianek, majeranek, eukaliptus, piołun, cytryna i goździki mogą ograniczyć zainteresowanie os miejscem wypoczynku. Ich zapach nie niszczy jednak kolonii znajdującej się w ziemi. Podobnie działa sztuczne gniazdo z papieru lub tektury – może zniechęcić królową do założenia nowej kolonii, ale nie wypędzi rozwiniętego gniazda.

Pułapka z przeciętej butelki i słodkiego płynu redukuje liczbę latających robotnic. Użyj soku, piwa albo wody z cukrem i ustaw naczynie z dala od stołu. Nie kieruj owadów w stronę domu. Takie rozwiązanie nie likwiduje gniazda, więc przy stałym ruchu przy otworze gruntowym pozostaje tylko działaniem pomocniczym.

Kiedy wezwać pomoc?

Interwencję zleć, gdy gniazdo znajduje się pod fundamentem, w pobliżu wejścia, placu zabaw lub miejsca częstego koszenia. Powodem do rezygnacji z samodzielnego zabiegu jest też duża liczba owadów, brak odzieży ochronnej albo alergia na jad wśród domowników. Nie próbuj odkopywać gniazda odkurzaczem, łopatą ani narzędziami ogrodowymi.

Straż pożarna nie usuwa automatycznie gniazd z prywatnych posesji. Wzywa się ją przede wszystkim przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia, na przykład w placówkach oświatowych albo na posesji osoby z ograniczoną możliwością poruszania się. W pozostałych sytuacjach odpowiedzialność ponosi właściciel lub zarządca terenu.

Po zabiegu nie zasypuj od razu wejścia, jeśli nie masz pewności, że kolonia przestała działać. Otwór trzeba później zabezpieczyć, a puste nory po gryzoniach zasypać jesienią lub wczesną wiosną. Pomagają też moskitiery, siatki o oczkach mniejszych niż 3 mm oraz uszczelnienie szczelin w elewacji, okapach i altanach.

Pułapka ogranicza liczbę os latających wokół domu, lecz tylko likwidacja kolonii usuwa źródło zagrożenia.